Hoàng Liên: Đặc điểm, thành phần và công dụng trong Đông Y

Hoàng Liên từ xưa đến nay là một vị thuốc được sử dụng rất nhiều trong đông y và được biết đến rất nhiều qua lời nói thường nhật hằng ngày của các thầy thuốc với nhau, người ta hay nói với nhau “Đắng như Hoàng Liên” thì có thể thấy độ đắng của Hoàng Liên. Hoàng Liên đắng như thế vậy sao người ta vẫn dùng, dùng rất nhiều là đằng khác, tại sao vậy? Liệu có phải do công dụng của bản thân Hoàng Liên, nên mới được sử dụng rộng rãi đến vậy ?

Đặc điểm, hình thái và cách nhận biết Hoàng Liên trong đông y

Theo các thầy thuốc đông y, cách nhận biết Hoàng Liên hình dạng thế nào, dựa vào hình dáng bên ngoài cây Hoàng Liên có thân thuộc dạng thân thảo nhỏ, sống nhiều năm, thường mọc hoang trên các vùng núi, nhất là các vùng núi cao ở Miền Bắc như tỉnh Bắc Cạn, tỉnh Cao Bằng, thị trấn Sa Pa thuộc tỉnh Lào Cai, Lạng Sơn,….với chiều cao trung bình khoảng 30 – 40cm. Thân cây mọc thẳng hướng lá lên phía trên, phân thành nhiều nhánh. Lá mọc so le, xếp chồng lên nhau từ dưới gốc lên ở phần các cuống lá, các cuống lá của Hoàng Liên thường dài từ 8 – 18 cm và có từ 3 đến 5 lá chét trên mỗi phiến lá. Hai bên mép lá là hình răng cưa, đầu lá nhọn. 

Rễ Hoàng Liên hình trụ thuộc dạng rễ chùm, có khả năng tích nước và chất dinh dưỡng, cũng như các loại hoạt chất quý, bên ngoài rễ có thể có màu vàng nhạt hoặc màu nâu, có nhiều cây phần rễ con phình ra thành củ dài, hình dáng nhìn khá giống chân gà. Khi cắt Hoàng Liên ta có thể thấy mặt cắt của rễ màu vàng, chất bên trong của Hoàng Liên có vị đắng.
Hoàng Liên có thời kỳ ra hoa và đậu quả vào tầm từ tháng 10 cho đến tháng 2 năm sau, thời gian này hoa có màu trắng, mọc ở phía trên ngọn, có một cán dài đâm lên từ dưới gốc. Quả của cây thì đậu và kết quả từ tháng 3 đến tháng 6, đậu quả ở phần cuống khi ra hoa, khi quả chín sẽ có màu vàng rất dễ nhận ra. Tách bên trong quả ra sẽ có khoảng 10 hạt màu nâu đen hoặc lục xám.
Thành phần chất trong Hoàng Liên có gì ?
Với đông y, cây Hoàng Liên có vị đắng, tính lạnh. Tác dụng vào tâm, can, đởm, tỳ, vị, tiểu trường . Hoàng Liên có tác dụng nhiều như vậy do trong cây có chứa nhiều chất như:

  •  Berberine có tác dụng chữa các bệnh về tiêu chảy, hỗ trợ điều trị các bệnh khó như viêm gan, loãng xương, người có các triệu chứng mãn kinh và cả tiêu chảy, đây là chất hay dùng trong thuốc tiêu chảy đang bán trên thị trường ngày nay.
  • Palmatin có khả năng khiến cho cơ thể bệnh nhân kháng viêm, có tác dụng trong một số bệnh hay xuất hiện như viêm ruột (viêm ruột thừa, viên ruột già,….), các bệnh về viêm gan (viêm gan A, viêm gan B,C,D,…)
  • Ferulic acid hợp chất này có khả năng duy trì hoạt động của các tế bào , từ đó làm chậm quá trình lão hóa, cùng với đó giảm tác hại của các gốc tự do, từ đó giúp phụ nữ giữ gì nhan sắc, trẻ đẹp trước thời gian, giống như công dụng của dược liệu đông trùng hạ thảo được biết đến từ xưa tới nay.

Công dụng của Hoàng Liên trong đông y

Với những thành phần và dược tính trên Hoàng Liên được các thầy thuốc dân gian và các thầy thuốc đông y sử dụng , kết hợp với các vị thuốc khác.Công dụng của Hoàng Liên thể hiện rất rõ trong việc an thần , trấn can, trừ thấp nhiệt ở Tỳ vị (trừ nóng ở dạ dày), khử nhiệt độc, tả hỏa, giải độc, sát trùng từ đó chủ trị các bệnh như đau mắt đỏ, kiết lỵ( nhiễm trùng ở ruột già, gây tiêu chảy kéo dài), mờ mắt lở miệng, tâm hỏa thịnh, phiền táo, đau bụng, giun chui ống mật, thủy đậu(là bệnh do virus gây nên với nhiều nốt mụn rộp nước nổi lên khắp cơ thể), nhọt độc.
Tùy thuộc vào bệnh gì và tình trạng bệnh ra sao mà ta có thể sử dụng cũng như phối dược theo cách khác nhau. Ví dụ như chữa thanh nhiệt táo thấp chữa lỵ và ỉa chảy nhiễm trùng , liều lượng 6-12g/ngày có thể dùng sống hay sao,… 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *